Po pierwsze ASERTYWNOŚĆ

Świat pędzi nieubłagalnie do przodu a my sami (czy chcemy tego czy też nie chcemy) razem z nim „jesteśmy w ciągłym biegu”. Chcąc żyć w równowadze między sferą zawodową a sferą osobistą (tak zwany „work life balance”) oraz w równowadze psychicznej między naszymi myślami a naszymi czynami musimy ciągle swoje postępowanie dopasowywać do zmieniających się warunków otoczenia. Co zrobić aby osiągnąć ten stan równowagi? W jaki sposób zmienić swoją relację wobec innych? Jak sprawić by mnie szanowano w pracy, w domu czy wśród znajomych? Na początku należy przypomnieć sobie ostatnie trudne sytuacje (być może konfliktowe) z życia osobistego/zawodowego a następnie trzeba odpowiedzieć sobie na kilka pytań: Jaką mam relację z innymi ludźmi? Czy inni lubią ze mną pracować/przebywać w moim towarzystwie? Czy akceptuje odmienność innych i ich inne od mojego zdanie/stanowisko? Po krótkim zamyśleniu zapewne już pojawiło ci się (drogi czytelniku:) dużo wspomnień, różnych myśli oraz wniosków a może nawet wątpliwości wśród nich. Dlatego też postaram się za chwilę je uporządkować.

Zacznijmy od tego, że w relacjach interpersonalnych wyróżniamy cztery główne typy zachowań: agresywne; manipulatorskie; asertywne oraz uległe. Każdorazowe różnicowanie poglądów/wprowadzanie zmian w życiu zawodowym/prywatnym powinno być poprzedzone dialogiem między stronami/osobami zainteresowanymi. Jednostronne zerwanie ustaleń może być traktowane przez naszego odbiorcę/ rozmówcę jako akt ignorancji a często również agresji. Mamy wszyscy świadomość faktu, że jeżeli przez dłuższy czas człowiek robi coś na co nie ma ochoty, to wówczas doznaje on zazwyczaj silnych emocji gniewu. W konsekwencji może obwiniać drugą osobę, źle myśleć o niej i czuje się skrzywdzony. Dochodzi wtedy do konfliktów między stronami. Tematyka zachowań: agresywnych, manipulatorskich i uległych – nie będzie tutaj szczegółowo omawiana, ale wśród powyższych określeń pada pierwszy raz słowo „asertywność”. Zwrot ten pochodzi z z języka łacińskiego „assertio nis” i oznacza nadanie praw, wyzwolenie, odkupienie, zadośćuczynienie, podniesienie do równości. Możemy to tłumaczenie odnosić w ten sposób, iż „człowiek asertywny” to osoba wolna, niezależna i znająca swoje prawa. Asertywność oznacza akceptowalny przez ogół społeczeństwa sposób wyrażania własnych praw i uczuć z jednoczesnym poszanowaniem praw drugiej osoby/grupy.

Stosowanie asertywności przez nas i wobec nas oznacza, iż my sami możemy: (1) Prosić o to czego sami potrzebujemy – ale nie powinniśmy wymagać tego; (2) Mieć i wyrażać własne zdanie; (3) Postępować nielogicznie – nie uzasadniać tego; (4) Podejmować decyzje – ponosić ich skutki; (5) Nie wiedzieć – nie znać – nie rozumieć zagadnienia/problemu; (6) Popełniać błędy i odnosić sukcesy; (7) Zmieniać zdanie; (8) Mieć prawo do swojej prywatności, samodzielności i niezależności; (9) W końcu – zmieniać się i korzystać ze swoich praw.

Warto tutaj zwrócić uwagę, iż nasze prawa nie są nadane nam odgórnie ale zawsze z jakimś prawem, które posiadamy wiąże się też odpowiadający mu obowiązek np. mamy prawo do czystości i spokojnego odpoczynku w domu a zarazem mamy obowiązek do sprzątania w tym domu i nie zakłócania spokoju innych domowników; mamy prawo do wymagania od kierowców aby byli kulturalni oraz my sami też mamy obowiązek być kulturalnym w stosunku do innych uczestników ruchu drogowego.

Każde nadane PRAWO wiążę się z odpowiadającym mu OBOWIĄZKIEM i na odwrót każdy OBOWIĄZEK to jednocześnie PRAWO wobec nas. Jeżeli tak będziemy definiować naszą relację z innymi ludźmi (od nas) oraz relację innych w stosunku do nas samych (do nas) wówczas możemy mówić o postawie w pełnii asertywnej w stosunku do siebie samych i innych.
Werbalne sygnały asertywności to: otwartość i szczerość; klarowne, krótkie oświadczenie, pytania wprost; oddzielanie faktów od opinii; konstruktywna krytyka; stosowanie „komunikatów ja”. Asertywny styl komunikowania dodatkowo posiada następujące znamiona: głos spokojny, opanowany; postawa spokojna, odprężona; bezpośredni kontakt wzrokowy; wyprostowana sylwetka; trzymanie otwartych dłoni; siedzenie na krześle pewnie i swobodne; zadawanie pytań, wyrażanie własnego zdania, emocji; podtrzymywanie kontaktu z odbiorcą werbalnie/niewerbalnie.

Człowiek asertywny nie zajmuje się jedynie swoimi prawami, ale zawsze wspiera i wspomaga asertywność u innych ludzi. Dodatkowe korzyści wynikające z postawy asertywnej to: większa pewność siebie; właściwe zarządzanie czasem; większa odpowiedzialność za swoje postępowanie; wyznaczanie celów życiowych/zawodowych i podążanie za nimi; wywieranie korzystnego wpływu na innych; zaspokajanie własnych potrzeb – niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania i rozwoju. W relacjach interpersonalnych warto stosować kilka prostych z zasad:

  • Mamy prawo do przedstawiania swoich życzeń/próśb – ale musimy akceptować czyjąś odmowę wobec naszych wymagań;
  • Mamy prawo do robienia tego co chcemy, ale nie możemy przy tym ranić innych;
  • Mamy prawo do rozmowy z każdym w sytuacji kiedy mamy odmienne zdanie;
  • Mamy prawo do zachowania godności, ale tylko wówczas gdy będziemy postępować asertywnie wobec innych.

ASERTYWNI ludzie biorą odpowiedzialność za błędy, a także za proponowane zmiany. Niepowodzenia traktują jako doświadczenia wzbogacające ich wiedzę. Pomagają innym w znalezieniu konstruktywnego rozwiązania. W kontaktach z innymi, osoby asertywne wyrażają bezpośrednio, szczerze i otwarcie. Jednocześnie potrafią oni docenić zaangażowanie innych osób. Unikają też sytuacji „przegrany-zwycięzca”, przedkładając porozumienie/kompromis korzystny dla wszystkich i będący optymalnym rozwiązaniem.
Pamiętajmy, że mamy prawo robić i mówić wszystko, przy czym korzystając z tego prawa nie naruszajmy tych praw wobec innych. Będąc w miejscu pracy czy wśród najbliższych, wśród znajomych nie stwarzajmy problemów – zamiast tego proponujmy rozwiązania trudnych sytuacji.

Tekst opracowano na podstawie:
J. Kołodziejski, J. Zawisza: Wstęp do komunikowania (2005);
G. Lindenfield: Asertywność czyli jak być otwartym, skutecznym i naturalnym (2014); J. Spencer, A. Pruss: Profesjonalna sekretarka (1999); M. Amstrong: Jak być lepszym managerem (1997);
H. Fernsteinheim, J. Baer: Jak nauczyć się asertywności (1999).

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *