Po szóste, stres

Stres jest nieuchronnym zjawiskiem, które towarzyszy nam przez całe życie, począwszy od momentu narodzin aż do chwili śmierci. Pewnym jest to, że nie da się go zupełnie wyeliminować z naszego życia. Sytuacje stresowe w różny sposób wpływają na nasze zachowania, emocje i postępowanie, ale my sami możemy nauczyć się panować nad nimi i minimalizować ich szkodliwy wpływ na nasze funkcjonowanie.

Ze stresem są nierozerwalnie związane emocje – są to zwykle emocje negatywne – a zdają się to podkreślać stosowane przez każdego z nas potoczne określenia tego zjawiska typu : „mam stresową sytuację”, „mam stresa”; „to sprawia mi trudność- kłopot” lub „to mnie stresuje”. To właśnie świadomość, że zbliża się sytuacja niekorzystna dla nas, że pojawia się napięcie nerwowe, że za chwilę będziemy zmuszeni podjąć wyzwanie sprawia iż paradoksalnie sami możemy nad tym wszystkim zapanować.

Z naukowego punktu widzenia „stres” stanowi reakcję naszego organizmu na zmiany w otoczeniu (stresory), które wyprowadzają nas ze stanu równowagi. Stanowi on przejaw obrony fizjologicznej i psychologicznej organizmu – wpływa na funkcjonowanie całego ludzkiego ustroju oraz modeluje nasze zachowanie/postępowanie.

Źródła zachowań stresowych najczęściej to: zmiany życiowe (narodziny dziecka, pogrzeb, ślub-wesele, rozwód, awans lub degradacja w miejscu pracy) oraz codzienne uciążliwości życiowe (nadmiar obowiązków zawodowych/prywatnych, mała ilość czasu, problemy domowe, problemy zdrowotne, problemy finansowe, problemy związane z pracą, obawy o przyszłość etc).

Pierwsze oznaki stresu pojawiają się w momencie dotarcia do nas i oceniania tzw. stresorów. Najpierw dokonujemy oceny pierwotnej pod kątem prawdopodobieństwa z jakim dane zagrożenie nas dotknie (ocena pierwotna), a później zastanawiamy się w jaki sposób z wykorzystaniem dostępnych środków, jesteśmy w stanie sobie poradzić z tym zagrożeniem (ocena wtórna). Opisane tutaj ocenianie następuje w bardzo szybkim tempie i bez udziału naszej świadomości.

Wiele bodźców stresogennych (natury fizycznej, społecznej czy psychologicznej) będzie wywoływało stres jedynie wtedy gdy będą postrzegane jako stresujące. Zmiana sposobu postrzegania sytuacji stresowej stanowi jeden ze sposobów eliminacji stresu. Kluczowe znaczenia ma dla nas tutaj własne poczucie kontroli nas sytuacją w której znajdujemy się. Stres wywołuje reakcje, które zmuszają nas do działania – musimy podjąć decyzję czy będziemy uciekać czy walczyć lub też czy poddamy się reakcjom opiekuńczo-sprzymierzeńczym.

Źródłem stresu mogą być także zbyt wygórowane wymagania w miejscu pracy – spowodowane różnicami w postrzeganiu procesów, różnicami behawioralnymi, środowiskowymi, społecznymi, ekonomicznymi. Jeżeli takie rozbieżności nie są wyjaśniane, odpowiednio regulowane zawczasu to mogą doprowadzić do problemów zdrowotnych, społecznych, psychologicznych, a nawet wczesnego syndromu wypalenia zawodowego.

Często ludzie zastanawiają się dlaczego jedni są bardziej szczęśliwsi od innych ? Szczęście osobiste stanowi wartość samą w sobie w żaden sposób niezdefiniowaną i niepowtarzalną. Często „poziom szczęścia” stanowi rozbieżność między tym co nam wpojono za młodu, co odziedziczyliśmy kulturowo po przodkach, czego nas nauczyli nasi bliscy, a tym co lansuje nowoczesne społeczeństwo, wymagania życiowe, środowiskowe, nasi znajomi – którzy często stawiają nam wysokie wymagania, zmuszając nierzadko aranżacji naszych zasobów finansowych, organizacyjnych, czasowych etc) a przecież nie każdy z nas posiada takowe nieskończone zasoby. To właśnie – ciągłe porównywanie się do innych, śledzenie ich życia, uleganie modom, dopasowywanie zasad życiowych czy moralnych do wymagań innych ludzi może powodować dodatkowe obciążenia psychiczne i społeczne. Gdy ich poziom przekroczy dopuszczalny zakres naszej wytrzymałości dochodzi do eskalacji negatywnych odczuć – rezygnacja, rozczarowanie, odrzucenie, zmęczenie, smutek…co ma bardzo negatywny wpływ na nasze funkcjonowanie i jest stresogenne.

Aby temu zapobiec warto pamiętać o złotej zasadzie, że ograniczenia i trudności są tylko w naszych głowach – jeżeli odpowiednio zaangażujemy się w jakieś działania i będziemy ciężko pracować wcześniej czy później osiągniemy nasz cel i sukces.

Radzenie sobie ze stresem stanowi kompleksowy zestaw technik, które sami stosujemy w celu zniwelowania stresu, który pojawia się wokół nas. Niektóre z nich są całkiem naturalne a innych musimy się nauczyć. Wyróżniamy dwie podstawowe strategie antystresowe: (a) zorientowane na emocje – będąc bezradnymi wobec przyczyny stresu modelujemy nasze zachowanie – w trudnej sytuacji zmieniamy nasz sposób reagowania nie zmieniając jego przyczyny – na przykład w sytuacji gdy nie zdamy egzaminu tłumaczymy nasze niepowodzenie problemami natury rodzinnej, obwiniamy innych lub bagatelizujemy znaczenie oraz (b) zorientowane na problem – polegają na rzeczywistym naprawieniu problemu, skupieniu uwagi na przyczynie stresu i ostatecznym zmierzeniu się z nią „łeb w łeb” – we wspomnianym przykładzie właściwe rozwiązane to jak najszybsze umówienie się na egzamin poprawkowy, przyswojenie wiedzy oraz zaliczenie egzaminu. I wtedy możemy powiedzieć „po problemie – po stresie”.

Oczywiście gdyby każdy człowiek rozwiązywał swoje problemy w taki sposób (jak wyżej opisany) świat byłby idealny ale jak doskonale wiemy nie każdy z nas ma na tyle odwagi, zaangażowania i dysponuje zasobami, aby swoje wszystkie problemy eliminować. Pojawiają się wtedy negatywne sposoby radzenia sobie ze stresem takie jak: agresja (w postaci słownej – nie wymaga chyba „k#!#!” wyjaśniania , relacyjnej – izolacja osób w grupie , siłowej – stosowanie przemocy; ekonomicznej – ograniczanie środków finansowych; seksualnej – powtarzająca się bierność wobec zabiegów inicjujących współżycie ze strony partne/ra/rki); mała ilość snu; nieprawidłowe odżywianie i niedbałość o własne zdrowie; szukanie na siłę „przygód życiowych” (na przykład: zwielokrotnione i w nadmiernych ilościach spożywanie alkoholu; częste przekraczanie prędkości podczas jazdy samochodem, zbytnia pewność siebie, częsta ignorancja wobec innych czy przypadkowe kontakty seksualne, spożywanie używek itd).

Jako pozytywne sposoby radzenia sobie ze stresem wymienia się: umiarkowaną aktywność fizyczną; odpowiednie odżywianie; odpowiednią ilość snu; uprawianie seksu (ale opartego na relacjach partnerskich), poczucie humoru (oparte na akceptacji przez wszystkich bez ich poniżania i obrażania), techniki relaksacyjne – masaż, kąpiel, słuchanie muzyki oraz podróże – poznawanie nowych ludzi, zmiana otoczenia i uczenie się nowych nawyków, medytacja / praktyki religijne oraz wsparcie społeczne innych ludzi. Wśród nich największą wartość ma „wsparcie społeczne” rozumiane jako korzyści dostarczane człowiekowi przez interakcje z innymi – dzięki czemu czujemy się częścią wspólnoty, czujemy się ważni, oddziałujemy uczuciami wzmacniającymi na innych i sami ich doświadczamy – dlatego też zawsze powinniśmy pracować nad tym aby stanowić część wsparcia dla innych i nie pozwalać na izolację społeczną.

W wielu sytuacjach stresowych świadomość że posiadamy wachlarz strategii radzenia sobie ze stresem zwiększa naszą realną zdolność do poradzenia sobie z wyzwaniami. Pewność siebie może zbagatelizować wpływ niektórych stresorów na naszą osobę.

Istotne, że możemy kontrolować zjawiska stresujące poprzez nasze wybór i stosowanie odpowiedniej strategii radzenia sobie ze stresem. Wszystko zależy jedynie od nas i naszego myślenia. Pamiętajmy że nad każdym stresem możemy zapanować a po każdej burzy w końcu wychodzi słońce.

Opracowano na podstawie: 

  1. N. Chmiel: Psychologia pracy i organizacji; GWP; Gdańsk 2007;2)
  2. R.J. Gerrig, P.G. Zimbardo: Psychologia i życie; Wyd. Nauk. PWN; Warszawa 2006;3)
  3. S. E. Hobfoll: Stres, kultura i społeczność. Psychologia i filozofia stresu; GWP; Gdańsk 2006;4)
  4. J.W. Kalat: Biologiczne podstawy psychologii; Wyd. Nauk. PWN; Warszawa 2006;5)
  5. S.H. Kosslyn, R.S. Rosenborg: Psychologia. Mózg. Człowiek. Świat; Wyd. Znak; Kraków 2006;6)
  6. I. Heszen : Psychologia stresu; Wyd. Nauk. PWN; Warszawa 2013;7) D. G. Myers: Psychologia; Zysk i S-ka Wydawnictwo; Poznań 2003;8)
  7. E. Aronson, T. D. Wilson, R. M. Akert: Psychologia społeczna; Zysk i S-ka Wydawnictwo; Poznań 2006;9)
  8. W. Łosiak: Psychologia stresu; Wyd. Akademickie i Profesjonalne; Warszawa 2008;10)
  9. N. Ogińska -Bulik, Z. Juczyński: Osobowość. Stres a zdrowie; Wyd. Difin; Warszawa 2008

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *